سیوطی (2) ( از اوّل نواسخ تا آخر نائب فاعل ) PDF چاپ نامه الکترونیک
يكشنبه ۰۳ خرداد ۱۳۹۴ ساعت ۰۹:۴۶

سوالات درس سیوطی 2

1.افعال ناقصه را نام ببرید.کان ،ظل، بات، اضحی،اصبح، امسی،صار، زال، برح، فتی، انفک، دام

2.افعال ناقصه چه عملی می کنند؟ رفع به اسم ونصب به خبر

3.شرط عمل نمودن زال، برح ، فتی و انفک چیست؟ در صورتی عمل می کنند که بعد ازنفی يا شبه نفی یعنی نهی و دعا واقع شوند

4.افعال ناقصه ازحیث متصرف برچند قسم است؟ بر سه قسم

الف.فعل ناقصی که ماضی، مضارع ،امر مصدر و وصف دارد که عبارتند از کان ،ظل، بات، اضحی،اصبح، امسی، صار

ب.فعل ناقصی که ماضی، مضارع، و وصف دارد که عبارتند از زال، برح، فتی وانفک

ج.فعل ناقصی که فقط ماضی دارد وآن عبارت است از لیس و دام

5.آیا تقدیم خبر بر اسم «افعال ناقصه » جایز است یا نه؟ بلی جایزاست

6.در چه مواردی تقدیم خبرکان بر اسم آن جایز نیست؟

الف.در صورتی که بین خبر و اسم اشتباه شود مانند «کان صاحبی عدوی»

ب. خبر بعد از الا بیاید مانند «ما کان زیدٌ الا قائماً »

ج.خبر مضاف بر چیزی باشد که به اسم برمی گردد مانند « کان عند هند مبغضها»

7.درچه صورتی تقدیم خبر کان بر اسم آن جایز است؟ درصورتی که اسم مضاف به چیزی باشد که به خبر بر می گردد مانند «یعجنی ان یکون دلعمال اهلُه »

8.حکم تقدیم خبر بر افعال ناقصه رابیان کنید؟ تقدیم خبر افعال ناقصه بر آنها جایز است ، مگر در دام که بعد از «ما»می آید زیرا « ما » صدارت طلب است. همچنین تقدیم خبر لیس بر آن جایز نیست.

9.کدام افعال ناقصه همواره ناقص می آیند و تام نمی آیند ؟ فتی ، لیس ، زال

10.آیا تقدیم معمول خبر افعال ناقصه بر آنها جایز است؟ تقدیم معمول خبر افعال ناقصه بر اسم جایز نیست مگر اینکه خبر ظرف و جار ومجرور باشد مانند « کان عندک زیدٌ مقیماً »

11.در صورتی که معمول خبر بدون آن که ظرف و جار ومجرور باشد بعد از افعال ناقصه بیاید چه حکمی دارد؟باید بعد از افعال ناقصه ضمیر شان در تقدیم بگیریم تا اسم افعال ناقصه و بعدی خبر آنها باشد

12.سه ویژگی کانَ را بیان کنید؟ الف .در وسط کلام زائد می شود . ب.حذف کانَ و اسمش جایز است. ج.حذف نون مضارع در صورت مجزوم بودن جایز است.

13.در کدام موارد معمولا کانَ زائد واقع می شود؟

الف.بین ما وفعل تعجب. مانند « ما کان اصح علم من تقدم »

ب. بین صله و موصول. مانند « جاء الذی کانَ اکرمتهُ »

ج.بین صفت و موصوف. مانند « جاء رجل کانَ کریمٌ »

ح.بین فعل و مرفوع آن. مانند « لم یوجد کانَ مثلک »

د. بین مبتدا و خبر. مانند « زیدٌ کان قائمٌ »

14. حکم حذف کان و اسمش را توضیح دهید؟ « کان » و اسمش غالباً بعد از « اِن و لو » شرطی حذف می شوند مانند « المرء مجزی بعمله ان خیراً فخیرٌ » که در اصل « انَ کان عملهم خیراً » است و اگر « کان » بعد از « اَن» مصدریه حذف شود به جای آن « ما» آورده می شود مانند « ما انت براً فاقترب » که در اصل « اَن کنت براً فاقترب » بوده است « کاف » حذف وضمیر متصل آورده شده و بعد از « اَن » و « ما » نون در میم ادغام شده و « امّا» گردیده است

15.شرط حذف نون مضارع مجزوم کانَ چیست؟

الف.به ضمیر وصل نشود. و الا نونش حذف نمی شود مانند « لم یکنه »

ب.به حرف ساکن وصل نشود. « لم یکن انیکَ »

مانند « لم اک بغیاً » که با وجود دو شرط ، نونش حذف شده است.

16.حروف مشهبه به لیس را نام ببرید؟ ما، لا، لات، اِن

17.عمل حروف مشبه به لیس چیست؟ رفع به اسم و نصب به خبر

18.«ما» مشبه به لیس با چند شروط عمل می کند ؟با سه شرط

الف.پیش از «اِن » زائد نیاید و الا عمل نمی کند مانند: « ما ان زیدٌ قائمٌ »

ب.نفیش با الا باطل نشود و الا عمل نمی کند مانند « ما قائم ٌ الاّزیدٌ »

ج.اسمش مقدم بر خبرش نشود و الا عمل نمی کند مانند « ما قائم ٌزیدٌ »

19.در چه صورتی تقدیم خبر «ما» مشبه به لیس جایز است؟در صورتی که ظرف یا جار ومجرورباشد مانند « ما انتَ مغنیاً »

20.حکم معطوف به واسطه « لکن » و « بل » بر خبر« مای» مشبه به لیس چیست؟ اگر چیزی با « لکن » و « بل » بر خبر «مای» مشبه به لیس عطف شود ، رفعش واجب است. مانند « ما زیدٌ قائماً لکن قاعدٌ »

21شروط عمل کردن «لای » مشبه به لیس چیست؟ اسمش نکره باشد و نفی وترتیب اسم وخبر باقی بماند مانند « فلا شیٌ علی الاخر باقیاً »

22.«لات» درچه صورتی عمل می کند ؟ « لات » مختص اعیان است وغالباً اسمش حذف می شود مانند «لات حینَ مناص»

23. افعال مقاربه را نام ببرید؟ افعال مقاربه 12 تاست .عسی، حری، اخلولق، کاد، کرب، اوشک، انشاء ،طفق، اخذ، علق، هبّ

24.عمل افعال مفاربه چیست؟ مانند کان رفع به اسم و نصب به خبر می دهند.

25.حکم آمدن «اَن» در خبر افعال مقاربه را توضیح دهید؟

الف.خبر کاد و کرب غالباً بدون «ان» می آید .مانند « و ما کادوا یفعلون »

ب.خبر عسی ،ا وشک غالباَ همراه «ان» می آید .مانند « عسی ربکم ان یرحکم »

ج.خبر اخلولق و حری واجب است همراه «ان »بیاید.مانند « حری زیدٌ ان یقوم »

د- خبر افعال شروع واجب است بدون «ان» بیاید مانند « طفق زید یقرءُ »

26.افعال شروع کدام است؟ افعال شروع به آن دسته از افعال مقاربه گفته می شود که به شروع کار ، دلالت می کند مانند: طفق، اخذ، علق و هبّ

27.چرا بر خبر افعال شروع «ان» وارد نمی شود؟ چون افعال شروع برشروع کار دلالت می کند در حالی که «ان» به آینده دلالت می کند.

28.افعال مقاربه متصرف هستند یا غیر متصرف؟ افعال مقاربه غیر متصرف هستند مگر کاد ، اوشک که « کاد » مضارع و « اوشک » مضارع و اسم فاعل دارد .مانند «یکاد ضیتها یضی» و «یوشک زید انَ یقوم»

29.درچه موقع عسی، اخلولق، واوشک از خبر بی نیاز می شوند؟ در صورتی که خبر آنها مضارع همراه با «ان» باشد که محلاً مرفوع و سد مسد خبر واسم می گردند. وبرخی گفته اند در این صورت افعال فوق ، تام می شوند وبه خبر نیاز ندارند.

30.در صورتی که عسی، اخلولق، و اوشک بعد از اسم واقع شوند ازحیث رفع به ضمیر چه حکمی دارند؟ در صورتی که افعال فوق پس از اسم واقع شوند دو حالت درآن جایز است:

الف .رفع دادن آن افعال به ضمیر مانند:«الزیدان عسیا ان یفوماً»

ب.مجرد شدن عسی ازضمیر.مانند:« الزیدان عسی ان یفوما »

31.درچه صورتی فتحه و کسره سین عسی جایز است؟ در صورتی که به ضمیر رفع متحرک متصل شود مانند: عَسَیتُ عَسِیتُ

32.حروف مشبهه بالفعل را نام ببرید؟ حروف مشبهه بالفعل 6تاست.اَنَّّ، اِنَّّ،کانّ ، لیت ، لکن، لعلّ

33.عمل حروف مشبهه بالفعل چیست؟ نصب به اسم و رفع به خبر.مانند: « اِنّ زیداً قائمُ »

34.چرا به حروف مشبهه بالفعل ، مشبهه بالفعل گفته اند؟ چون از چند جهت به فعل شباهت دارند از جمله اين که به اسم رفع و نصب می دهند ، مختص به اسم هستند ، بر مبتداء خبر وارد می شوند ، مبنی بر فتح هستند ، ثلاثی ، رباعی و خماسی هستند.

35. حکم تقدیم خبر حروف مشبهه بالفعل بر اسم آنها چیست ؟ تقدیم خبر حروف مشبهه بالفعل بر اسمشان جایز نیست مگر اینکه ظرف یا جار و مجرور باشد ودر صورتی که اسم متصل به ضمیری باشد که به خبربر می گردد تقدیم خبر بر اسم واجب است . مانند: « انّ فی الدار صاحبها »

36.درچه صورتی فتحه دادن همزه «انّ»واجب است؟ در صورتی که «انّ» با معمولش در محل مفرد و موول به مصدر باشد. مثلاً «انّ» با معمولش فاعل ، نائب فاعل، مبتدا ، خبر برای اسم معنای غیر از قول و یا مجرور یا تابع یکی از موارد گفته شده باشد.

37.در چند مورد کسره دادن همزه «انَ» واجب است ؟ در هشت مورد کسره دادن همزه « انَ » واجب است : 1- در ابتدای کلام باشد 2- در ابتدای صله باشد 3- ابتدای جواب قسم باشد 4- مقول قول باشد 5- جمله حالیه باشد 6- بعد از افعال قلوب که به سبب لام ابتدا تعلیق شده است قرار گیرد 7- صفت باشد 8- خبر برای اسم ذات باشد.

38.در چهار مورد فتحه و کسره همزه «انَ » جایز است آنها را بیان کنید؟ بعد از اذای فجائیه ، بعد از قسمی که لام ندارد ، بعد از فاء جزاء ، انّ و معمولش خبر قولی باشد که آنهم خبر قول دیگر است.

39.مواردی که بر خبر انّ جایز است لام ابتداء وارد شود نام ببرید؟ بر خبر موخر مثبت که غیر ماضی متصرف باشد برمعمول خبر که میان اسم و خبر فاصله شود بر خبر فصل ،بر اسم موخر از خبر.

40.چرا ضمیر فصل را «فصل» نامیده اند؟ چون بین مبتدا وخبر فاصله می شود.

41.حکم حروف مشبهه بالفعل در صورت داخل شدن مای زائد بر آن چیست ؟ اگر مای زائد بر حروف مشبهه بالفعل وارد شود لغو از عمل می شوند مگر لیت که اعمال و اهمال در آن جایز است .

42. اعراب معطوف به اسم حروف مشبه بالفعل چیست؟ اگر اسمی بعد از خبر بر اسم انّ ،اَنّ و لکن عطف شود رفع آن بنا بر عطف بر محل اسم آنها و نصب آن بنا بر عطف بر لفظ اسم آنها جایز است و نصب معطوف بر اسم لیت ، لعل و کانّ واجب است مطلقا چه بعد از خبر باشد و چه قبل از خبر .

43. « اِنّ » در چه صورتی بر فعل داخل می شود؟ در صورتی که مخفف شود و غالباً بر فعل ناسخ داخل می شود.مانند:«ان کانت لکبیره الا علی الخاشیعین»

44.احکام اَن مخففه را بنویسید؟

الف .بر فعل و غالباً بر فعل ناسخ داخل می شود

ب.غالباً اسمش ضمیر مستتر و خبرش جمله می آید

ج.از عمل اهمال نمی شود

د.اگر خبرش فعل متصرف و برای غیر دعا باشد بهتر است میان آن و « اَن » قد یا حرف نفی ، حرف تنفیس یا لو ، فاصله شود ولی در خبرش اگر برای دعا یا غیر متصرف باشد به فاصله نیاز ندارد.

45.حکم کَاَنَّ مخفف چیست؟ در صورتی که کَاَنَّ مخفف شود اسمش مقدر می شود و گاهی نیز ثابت می ماند.

46.لای نفی جنس چه عملی می کند؟ نصب به اسم و رفع به خبر

47.چرا به لای نفی جنس ، لا محمول به«انّ» بگویم بهتر است ؟ چون لای مشبه به لیس نیز گاهی برای نفی جنس می آید.

48. شروط عمل نمودن لای نفی جنس را بیان کنید؟ عمل نمودن لای نفی جنس دو شرط دارد یکی اینکه اسم آن نکره باشد و دوم اینکه متصل به اسم باشد مانند:« لا رجل فی الدار » پس اگر اسم لا معرفه باشد یا بین آن و اسمش فاصله شود عمل نمی کند مانند « لا زیدٌ فی الدار » و « لا قائمٌ رجلٌ»

49.چرا عمل «انّ » به لای نفی جنس داده شده است ؟ چون هر دو برای تاکید می آیند و « لا » برای تاکید نفی و « انّ » برای تاکید اثبات

50.اعراب اسم «لا» چگونه می آید؟ اسم لا اگر مفرد باشد مبنی بر فتح می آید مانند: « لا رجل فی الدار » واگر مضاف یا شبه مضاف باشد ، منصوب می آید مانند:« لاصاحب علم ممقوت ولاقبیحا فعله محبوب »

51.در اعراب متن لاحول ولا قوه ال بالله پنج وجه جایز است آن پنج وجه را توضیح دهید؟

الف.فتح هر دو بنابر این که «لا» برای نفی جنس است

ب. فتح اولی و رفع دومی بنابر این که در اولی «لا» برای نفی جنس و در دومی مشبه به لیس باشد یا «لا» زائد واسم آن عطف بر محل «لای » اول واسمش یا رفع آن بنابر ابتداء

ج. فتح اولی و نصب دومی بنابر اینکه دراولی «لا» برای نفی جنس و در دومی «لا» زائد و اسمش عطف شود بر محل اسم «لا»

ح.رفع اول بنابراین که لای اول ملغی از عمل شده و فتح دوم بنابر آنچه که گذشت.

د.رفع هر دو بنابر این اینکه لای اول ملغی شود و رفع دومی هم بنابرعطف اسم دوم بر اسم اول.

52.اگراسم«لا» مفرد باشد و برای آن صفت مفرد ومتصل به اسم آورده شود سه وجه در اعراب آن جایز است آن وجوه را ذکر کنید؟

الف.فتح بنابر ترکیب مانند: « لا رَجُلَ ظریفَ فی الدار» که ظریف نکره و صفت متصل به رجل است.

ب.نصب بنا بر این که بر محل رجل تابع شود .مانند« لارجلَ ظریفاً. »

ج. رفع بنابر این که بر محل اسم لا واسمش تابع شود مانند : « لا رجل ُ ظریفٌ.»

53.اگر اسم لامفرد و وصفت آن ، مضاف یا شبه مضاف یا مفصول از اسم باشد دو وجه در اعراب آن جایز است آن رابنویسید؟

الف. نصب بنابر این که تابع بر محل اسم باشد مانند: «لا رجلَ قبیحاً فعله عندی»

ب. رفع بنا بر این که تابع بر محل لا و اسمش باشد مانند:« لا رجل َ فیهما ظریفٌ »

54.اگر اسم لا مضاف یا شبه مضاف باشد در اعراب صفت آنها دو وجه جایز است آن دو را بیان کنید؟

الف.رفع بنابر این که تابع محل لا و اسمش باشد مانند: «لا غلامَ رجلٍ طالبُ علم عندی »

ب.نصب بنابر تابع محل اسم لا باشد مانند: « لا غلام رجل ظریفاً عندی »

55.در اعراب معطوف به حرف عطف به اسم لا چند وجه جایز است؟

دو وجه نصب و رفع مانند: « لا رجلَ و امراهً وامراهٌ فی الدار.»

56. اعراف بدل و تاکید از اسم لا رابیان کنید؟ اگر بدل نکره باشد نصب و رفع آن جایز است مانند « لا احد رجلاً و رجلٌ فیها» و اگر معرفه باشد فقط رفع داده می شود مانند: « لا احد زیدٌ فیها » و اما اعراب تاکید هم ترکیبش با موکد جایز است و هم تنوین مانند:« لا ماءَ ماءَ یا ماءً یا رداً»

57.افعال قلوب چند تاست آنها را نام ببرید؟ 14تاست و آنها عبارتند از علم ، وَجَد، دری، اَلفی، راَی ، تَعلّم، خال، ظن، حسب ، زَعَمَ، عَدَّ، حجا، جَعَلَ ، هَب.

58.افعال قلوب اگر به چه معنای بیایند عمل می کند؟ ظن ،علم، اعتقد.

59.مراد از تعلیق و الغاء افعال قلوب چیست؟ مراد از تعلیق این است که افعال قلوب ، لفظاً از عمل ابطال شوند ولی در معنا ابطال نشوند و مراد از الغاء این است که هم در لفظ و هم در معنا ابطال شود.

60.تعلیق والغاء کدام افعال قلوب جایز است ؟ تعلیق و الغاء تمام افعال قلوب به جزء هَب وتَعَلّم جایز است.

61.کدامیک از افعال قلوب تنها هنگامی عمل می کند که به صورت امر بیایند؟ هَب و تَعَلَّم.

62.در چه مواردی تعلیق افعال قلوب واجب است؟ در مواردی که قبل از «ما»، ان، لای نافیه، لام ابتداء، لام امر، ادات استفهام ، واقع شود.

63.فاعل را تعریف کرده و بگویید با هر قید ی چه چیزی را خارج می کند؟ « المسند الیه فعلٌ تامٌ مقدمٌ فارغ باقٍ علی الصّوغ الاصلی او ما یقوم مقامه »

قید المسند الیه مانند جنس است که بر فاعل ، نائب فاعل و مبتدا و منسوخ به ابتدا ، شامل می شود و با قید « تام » اسم « کان » و با قید « مقدم » مبتدا و با قید « فارغ » مانند « یقومان الزیدان » و با قید « باقٍ علی الصرغ الاصلی » نائب فاعل خارج می شود و با قید « ما یقوم مقامه » فاعل و اسم فاعل ، فاعل مصدر ، فاعل اسم فعل و فاعل ظرف و شبه ظرف داخل می شود.

64.در چه مواردی تبیعت فعل از فاعل در تثنیه و جمع لازم است ودر چه مواردی لازم نیست؟اگر فعل به اسم ظاهر رفع دهد باید مجرد از علامت تثنیه و جمع باشد و اگر به ضمیر رفع دهد باید با فاعل مطابقت کند.

65.در چه مواردی تانیث فعل واجب است ؟ در دو مورد تانیث فعل واجب است.

الف.هرگاه فاعل ، ضمیر مونث متصل به فعل باشد مانند: «هند قامت و الشمس طلعت »

ب .هرگاه فاعل اسم ظاهر ومونث حقیقی باشد ومیان فعل و فاعل فاصله نباشد مانند « قامت هند »

66.در چهار مورد تذکیر و تانیث فعل جایز است آن چهار مورد را بیان کنید؟

الف.فاعل اسم ظاهر و مونث مجازی باشد مانند « طلعت وطلع الشمس »

ب.فاعل اسم ظاهر و مونث حقیقی باشد و بین فعل و فاعل فاصله باشد مانند « ما زکی الا فتاه بن العلاء »

ج.فاعل جمع مونث سالم یا جمع مکسر باشد مانند « جاء یا جاءت المسلمات ، قام یا قامت الرجال.»

د.از فاعل ، جنس اراده شود مانند « نعمت یا نعم الفتاه هندٌ »

67.در چه مواردی تقدیم فاعل بر مفعول واجب است؟

الف تقدیم مفعول موجب اشتباه شود مانند « ضرب موسی عیسی»

ب. فاعل ضمیر متصل و غیر محصور باشد مانند « ضربت زیداً »

ج. مفعول محصور به الا یا انّما باشد « ما ضرب زیداً الا عمرواٌ »

68.در چه مواردی تقدیم مفعول واجب است ؟

الف.اگرمفعول ضمیر متصل باشد مانند « ضربنی زیدٌ »

ب .اگر فاعل محصور به الا یا انّما باشد مانند « ما ضرب عمرواً الا زیدٌ »

69. فعل مجهول چگونه ساخته می شود ؟ اگر ماضی باشد حرف اولش مضموم و ما قبل آخرش مکسور می شود و اگر مضارع باشد حرف اولش مضموم و ما قبل آخرش مفتوح می شود مانند ضُرِبَ ، یُضَربُ . فعل ماضی اگر اولش تاء مطاوعه باشد حرف دومش مضموم می شود مانند تُفُضِلُ، واگر مبدو به همزه وصل باشد در فاء الفعل آن کسره ، ضمه و اشمام جایز است . مانند اُختُیِر ( کسره ) ، اُختِیر( اشمام ) ، اُختُور ( ضمه )

70. چه چیزهای می توانند نائب فاعل شوند؟ اگردر جمله مفعول به باشد مفعول به نائب فاعل می شود واگرمفعول به نباشد ، ظرف متصرف یا مصدر متصرف که برای تاکید نباشد و مجرور حرف جر که متعلقاً آن محذوف نباشد و برای علت نباشد ، نائب فاعل می شوند در هر حال ، حال وتمییز مفعول له و مفعول معه ، نائب فاعل نمی شوند .

 
طراح و برنامه نویس: اکین