فواید نمازجماعت" PDF چاپ نامه الکترونیک
نوشته شده توسط مدیر   
دوشنبه ۰۷ مرداد ۱۳۹۲ ساعت ۰۰:۴۵

 

    فواید نمازجماعت"

    فلسفه نماز جماعت

    همانطوري كه قبلا گفتيم، تمام احكام شرعي مبتني بر مصالح و مفاسد است يعني خداوند متعال بر اساس مصالح و مفاسد موجود در افعال،آنها را واجب يا مستحب ، حرام يا مكروه قرار داده است. يکی از سفارشات مؤکّد اسلام اقامه نماز جماعت است. در اينجا اين سوال پيش می آيد که نماز جماعت چه مصالح و اسراری را دارد که اين همه بر آن توصيه شده و فضيلت زيادی بر آن شمرده شده است؟ با دقت در نماز جماعت می توان پی برد که مصالح زيادي در آن نهفته است. و شايد مصالح بيشتری در آن باشد که برای عقول ما قابل ادارک نباشد. و ليکن در اينجا به چند نمونه از مصالح آن که در احاديث و روايات آمده است، اشاره می کنيم:

    1- ابن ابی يعفور از امام صادق u نقل کرده اند که آن حضرت فرموده اند :« إِنَّمَا جُعِلَ الْجَمَاعَةُ وَ الِاجْتِمَاعُ إِلَى الصَّلَاةِ لِكَيْ يُعْرَفَ مَنْ يُصَلِّي مِمَّنْ لَا يُصَلِّي وَ مَنْ يَحْفَظُ مَوَاقِيتَ الصَّلَاةِ مِمَّنْ يُضِيعُ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَمْ يُمْكِنْ أَحَداً أَنْ يَشْهَدَ عَلَى أَحَدٍ بِصَلَاحٍ لِأَنَّ مَنْ لَمْ يُصَلِّ فِي جَمَاعَةٍ فَلَا صَلَاةَ لَهُ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يُصَلِّ فِي الْمَسْجِدِ مَعَ الْمُسْلِمِينَ إِلَّا مِنْ عِلَّة.» [1] يعنی " نماز جماعت قرارداده شده است كه تانمازگزار و بي نماز ازهم شناخته شود وكسي‌كه اوقات نماز را حفظ مي‌كند، ازكسي كه آنرا ضايع مي‌كند معلوم شود. اگر نماز جماعت نبود شهادت برصالح بودن كسي ممكن نبود، چون كسي‌كه باجماعت نماز نمي خواند بين مسلمين نمازي ندارد.چون پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلّم ) فرمودند:كسي كه بدون علت بامسلمين در مسجد نماز نمي‌خواند نماز ندارد."

    2- امام صادق u فرمودند :«إِنَّمَا جُعِلَ الْجَمَاعَةُ وَ الِاجْتِمَاعُ إِلَى الصَّلَاةِ لِكَيْ يُعْرَفَ مَنْ يُصَلِّي مِمَّنْ لَا يُصَلِّي وَ مَنْ يَحْفَظُ مَوَاقِيتَ الصَّلَاةِ مِمَّنْ يُضِيعُ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَمْ يُمْكِنْ أَحَدٌ أَنْ يَشْهَدَ عَلَى آخَرَ بِصَلَاحٍ لِأَنَّ مَنْ لَا يُصَلِّي لَا صَلَاحَ لَهُ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلّم ) هَمَّ بِأَنْ يُحْرِقَ قَوْماً فِي مَنَازِلِهِمْ لِتَرْكِهِمُ الْحُضُورَ لِجَمَاعَةِ الْمُسْلِمِينَ وَ قَدْ كَانَ فِيهِمْ مَنْ يُصَلِّي فِي بَيْتِهِ فَلَمْ يَقْبَلْ مِنْهُ ذَلِكَ وَ كَيْفَ يُقْبَلُ شَهَادَةٌ أَوْ عَدَالَةٌ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ مِمَّنْ جَرَى الْحُكْمُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مِنْ رَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله و سلّم ) فِيهِ الْحَرَقُ فِي جَوْفِ بَيْتِهِ بِالنَّارِ وَ قَدْ كَانَ يَقُولُ (صلی الله علیه و آله و سلّم ) لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَا يُصَلِّي فِي الْمَسْجِدِ مَعَ الْمُسْلِمِينَ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ »[2] يعنی " نماز جماعت قرار داه شده است تا نمازگزار از بي نماز وكسي‌كه اوقات نماز را حفظ نمي‌كند از كسي كه حفظ مي‌كند، شناخته شود .اگر نماز جماعت نبودشهادت برصالح بودن كسي ممكن نبود، چون كسي كه نماز نمي خواند ، بين مسلمين صلاحي ندارد وفردصالح محسوب نمي شود. همانا رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم ) تصميم گرفت خانه كساني راكه در نماز جماعت مسلمين شركت نمي كنند بسوزاند در حالي‌كه تعدادي از آنها درخانه هايشان نماز مي خواندند ولي پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلّم ) ، آن نماز را از آنها نپذيرفت.پس چگونه شهادت و يا عدالت كسي كه خداوند و رسول (صلی الله علیه و آله و سلّم ) خدا درروز روشن حكم سوزاندن خانه آنها را صادرمي‌كنند، در بين مسلمين قبول مي شود.ب ه تحقيق رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم ) مكرراً مي‌فرمودند :كسي كه بدون علت با مسلمين در مسجد نماز نمي‌خواند نماز ندارد."

    3- فضل ابن شاذان از امام رضا u نقل می کند که حضرت فرمودند : « إِنَّمَا جُعِلَتِ الْجَمَاعَةُ لِئَلَّا يَكُونَ الْإِخْلَاصُ وَ التَّوْحِيدُ وَ الْإِسْلَامُ وَ الْعِبَادَةُ لِلَّهِ إِلَّا ظَاهِراً مَكْشُوفاً مَشْهُوراً لِأَنَّ فِي إِظْهَارِهِ حُجَّةً عَلَى أَهْلِ الشَّرْقِ وَ الْغَرْبِ لِلَّهِ وَحْدَهُ وَ لِيَكُونَ الْمُنَافِقُ وَ الْمُسْتَخِفُّ مُؤَدِّياً لِمَا أَقَرَّ بِهِ يُظْهِرُ الْإِسْلَامَ وَ الْمُرَاقَبَةَ وَ لِيَكُونَ شَهَادَاتُ النَّاسِ بِالْإِسْلَامِ بَعْضِهِمْ لِبَعْضٍ جَائِزَةً مُمْكِنَةً مَعَ مَا فِيهِ مِنَ الْمُسَاعَدَةِ عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوَى وَ الزَّجْرِ عَنْ كَثِيرٍ مِنْ مَعَاصِي اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ »[3] يعنی " نماز جماعت فقط براي ‌‌‌آن قرار داده شده است كه اخلاص، توحيد ، اسلام و عبادت براي خدا ظاهر،آشكار و مشهورگردد ، چون اظهار آنها حجّتي از خدا به اهل شرق وغرب است، و ديگر اينكه منافقين و سبك شمارندگان نماز ، به آنچه از اسلام و مراقبت به اعمال اقرار كرده اند ، عمل كنند وسوّم اينكه شهادت بعضي از مسلمين براسلام بعضي ديگر ممكن شود ، مضافاً بر مساعدتي‌كه براي برّ و نيكوكاري وتقوا ومنع از اكثر معاصي وگناهان در نماز جماعت وجود دارد."

    ازرواياتي كه گذشت، استفاده مي‌شود، فلسفه نماز جماعت موارد زيراست ، اگرچه ممكن است علّتهاي ديگري هم باشد ولي در روايات مورد تعرض قرار نگيرد و يا ما پيدا نكرده باشيم:

    1- شناخته شدن نماز گزار از بي نماز.

    2- شناخته شدن كسي كه نماز را در اول وقت مي خواند ازكسي كه وقت نماز را رعايت نمي كند .

    3- شناختن مسلمانان همديگر را وشهادت دادن به صلاح هم ديگر.

    4- ظاهر شدن اسلام و قدرت اسلامي.

    5- اجبار منافق وسبك شمارندگان نماز به اداي آنچه كه اقراركرده اند.

    6- مساعدت براي انجام كارهاي نيك.

    7- منع از گناه ومعصيت خدا.

    نظم در نمازجماعت

    يكي از چيزهاي كه رعايت آن در نمازجماعت ضروري است ، نظم است. رعايت نظم به حدي اهميّت دارد كه در بعضي موارد ممكن است رعايت نكردن آن به نماز جماعت اشكال برساند. همانطوري كه استفاده ازعطر، پوشيدن لباس پاكيزه در نماز، موجب فضيلت بيشترنماز مي‌شود رعايت نظم نيز فضيلت و عظمت نماز جماعت را مي‌افزايد. همانطوري كه در گذشته عرض شد اقامه نماز جماعت مدرسه‌اي است براي مسلمين كه درآن مدرسه، نظم، پاكيزگي ، وحدت ، همدردي، عظمت مسلمين به نمايش گذاشته مي‌شود و رعايت نظم در صفوف و حركات و اعمال نماز موجب تقويت اين حقايق مي گردد. به همين جهت رعايت نظم ازطرف پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلّم ) نيزمورد تأكيد قرار گرفته است و فرموده است:« سَوُّوا صُفُوفَكُمْ فَإِنَّ تَسْوِيَةَ الصَّفِّ تَمَامُ الصَّلَاةِ »[4] يعنی "صفوف خود را منظم و مساوي‌كنيد چرا كه منظم كردن صفوف موجب افزايش فضيلت نماز است." يعني موجب كامل شدن نماز جماعت مي گردد. و در بعضي از روايات حتي ثواب نماز جماعت مقيّد به نظم گرديده است كه رعايت آن موجب مزيدثواب و رعايت نكردن آن موجب كاهش ثواب مي‌شود.

    پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلّم ) فرمودند:"مردي در نماز جماعت شركت مي‌كند ولي نمازش، نمازنيست.و مردي در نماز جماعت شركت مي‌كند كه فقط ثواب يك نماز را دارد وحظّي ازنماز جماعت ندارد، و مردي ‌در نمازجماعت شركت مي‌كند و ثواب هفتاد نماز را مي برد ، و مردي در نماز جماعت شركت مي‌كند وث واب دويست نماز را مي‌برد ، و مردي در نماز جماعت شركت مي‌كند وثواب پانصد نماز را مي برد.جابربن عبدالله انصاري بلند شد وعرض كرد: يا رسول الله ! اين مطلب را براي ما تفسير كن.

    پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلّم ) فرمودند:"مردي قبل از امام ازسجده و ركوع بلند مي شود و قبل از امام به سجده و ركوع مي‌رود اين نماز ندارد. مردي با امام مي‌رود و با امام بلند مي‌شود، اين نماز واحد دارد. و بهره‌اي از نمازجماعت ندارد. و مردي بعد از امام مي‌رود و بعد از امام بلند مي شود اين بيست وچهار نماز دارد و مردي وارد مسجد مي‌شود و مي‌بيند صفوف نماز تنك است و به تنهاي مي‌ايستد و مردي از صف خارج مي شود واين عقب عقب مي رود ودر صف مي ايستد ثواب پنچاه نماز را دارد." [5]

    ابو بصير مي گويد: از امام صادقu شنيدم كه فرمودند: پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلّم ) می فرمودند:« يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ وَ امْسَحُوا بِمَنَاكِبِكُمْ لِئَلَّا يَكُونَ فِيكُمْ خَلَلٌ وَ لَا تُخَالِفُوا فَيُخَالِفَ اللَّهُ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ أَلَا وَ إِنِّي أَرَاكُمْ مِنْ خَلْفِي »[6]يعني " اي مردم صف ها را منظم و مساوي كنيد و دوش به دوش بايستيد تا فاصله و جدایي ميان شما نيافتد ، و نا مرتّب نباشيد تا خداوند دل هاي شما را ازيكديگر دورگرداند ، و بدانيد كه من شما را ازپس سر مي بينم."

    ترك نماز جماعت

    اكثر فقها در رساله عمليه خود ترك نماز جماعت را جایز نمي دانند و مي فرمايند:"ترك نماز جماعت از روي بي اعتنايي به آن جایز نيست."چون نماز جماعت سفره‌ رحمت الهي است وث واب متحيّرالعقول و فضيّلت بي‌شماري دارد ، شايسته نيست مسلمانان عاقل از آن غفلت كنند كه نه تنها از آن همه اجر اخروي محروم مي‌شوند، بلكه ممكن است گرفتار عذاب اخروي هم بشوند.

    امام صادق u مي فرمايد:« مَنْ تَرَكَ الْجَمَاعَةَ رَغْبَةً عَنْهَا وَ عَنْ جَمَاعَةِ الْمُؤْمِنِينَ مِنْ غَيْرِ عِلَّةٍ فَلَا صَلَاةَ لَهُ » [7] يعنی "هر كس نماز جماعت را بدون علت و از روي بي‌اعتنايي به آن وجماعت مسلمين، ترک کند ، نماز ندارد."

    ودر جاي ديگر از پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلّم ) نقل شده است كه مي فرمايند:« إِذَا سُئِلْتَ عَمَّنْ لَا يَشْهَدُ الْجَمَاعَةَ فَقُلْ لَا أَعْرِفُهُ »[8] يعنی " اگردر موردكسي كه در نماز جماعت شركت نمي‌كند از شما سوال کردند، بگویید نمي شناسم."

    امام صادق u مي فرمايند: پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلّم ) فرمودند :« لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَا يُصَلِّي فِي الْمَسْجِدِ مَعَ الْمُسْلِمِينَ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ و لَا غِيبَةَ إِلَّا لِمَنْ صَلَّى فِي بَيْتِهِ وَ رَغِبَ عَنْ جَمَاعَتِنَا وَ مَنْ رَغِبَ عَنْ جَمَاعَةِ الْمُسْلِمِينَ وَجَبَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ غِيبَتُهُ وَ سَقَطَتْ بَيْنَهُمْ عَدَالَتُهُ وَ وَجَبَ هِجْرَانُهُ وَ إِذَا رُفِعَ إِلَى إِمَامِ الْمُسْلِمِينَ أَنْذَرَهُ وَ حَذَّرَهُ فَإِنْ حَضَرَ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ وَ إِلَّا أَحْرَقَ عَلَيْهِ بَيْتَهُ وَ مَنْ لَزِمَ جَمَاعَتَهُمْ حَرُمَتْ عَلَيْهِمْ غِيبَتُهُ وَ ثَبَتَتْ عَدَالَتُهُ بَيْنَهُمْ »[9] يعنی "كسي كه بدون علت با مسلمانان در مسجد ، نماز نمي‌خواند ، نماز ندارد.كسي كه در خانه اش نماز مي‌خواند و از جماعت ما اعراض مي كند غيبت ندارد.كسي كه از جماعت مسلمين اعراض كرده است عدالتش ساقط است وجدا شدن از او واجب است واگر پيش امام برده شود ، امام او را انذار مي كند و از شركت نكردن درنمازجماعت برحذر مي‌دارد. و هر كس ملازم جماعت مسلمين شود غيبت او حرام است و عدالتش ثابت است."

    پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلّم ) كه رحمه للعالمين وسراج منير و بر تك تك مسلمانان دلسوز و رؤف است، رفتاري با تاركين نماز جماعت نموده است كه تعجّب آور است و اين رفتار جز به خاطر اهميّت نماز جماعت نمي‌تواند باشد. ما در اينجا به چند نمونه از رفتار پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله و سلّم ) وحضرت علي u باكساني كه نماز جماعت را ترك كرده بودند و در نمازجماعت شركت نمي‌كردند، اشاره مي‌كنيم:

    1- ازابن ابي يعفورنقل شده است كه امام صادق u فرمودند:« هَمَّ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلّم ) بِإِحْرَاقِ قَوْمٍ فِي مَنَازِلِهِمْ كَانُوا يُصَلُّونَ فِي مَنَازِلِهِمْ وَ لَا يُصَلُّونَ الْجَمَاعَةَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ أَعْمَى فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! إِنِّي ضَرِيرُ الْبَصَرِ وَ رُبَّمَا أَسْمَعُ النِّدَاءَ وَ لَا أَجِدُ مَنْ يَقُودُنِي إِلَى الْجَمَاعَةِ وَ الصَّلَاةِ مَعَكَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ (صلی الله علیه و آله و سلّم ) : شُدَّ مِنْ مَنْزِلِكَ إِلَى الْمَسْجِدِ حَبْلًا وَ احْضُرِ الْجَمَاعَةَ »[10] يعنی "پيامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلّم ) تصميم گرفت كساني را‌كه در خانه هايشان نماز مي خوانند و در نماز جماعت شركت نمي‌كنند در منزلشان به آتش بكشد( وقتي مردنابينائي اين سخن راشنيد)آمد و عرض‌كرد:يا رسول الله ! من مرد نابينا هستم، چه بسا صداي اذان را مي‌شنوم ولي‌كسي را پيدا نمي‌كنم‌كه مرا ياري‌كند و به مسجد بياورد تا با شما نماز جماعت بخوانم.حضرت فرمودند:طنابي از منزل به مسجد بكش و به وسيله آن درنماز جماعت شركت‌كن."

    2- امام صادق u فرمودند:« إِنَّ قَوْماً جَلَسُوا عَنْ حُضُورِ الْجَمَاعَةِ فَهَمَّ رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ يُشْعِلَ النَّارَ فِي دُورِهِمْ حَتَّى خَرَجُوا وَ حَضَرُوا الْجَمَاعَةَ مَعَ الْمُسْلِمِينَ »[11] يعنی "عده اي ازشركت در نماز جماعت خوداري‌كردند ، پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلّم ) تصميم گرفت خانه آنها را به آتش بكشد ،آنها از خانه هايشان خارج شدند و با مسلمين در نماز جماعت شركت كردند."

    3- رسول خدا به قومي فرمودند :« لَتَحْضُرُنَّ الْمَسْجِدَ أَوْ لَأُحْرِقَنَّ عَلَيْكُمْ مَنَازِلَكُمْ »[12] يعنی " يا در نماز جماعت شركت كنيد يا منازل تان را به آتش مي كشم."

    4- زريق خلقانی می گويد از امام صادق u شنيدم که فرمودند :« رُفِعَ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع بِالْكُوفَةِ أَنَّ قَوْماً مِنْ جِيرَانِ الْمَسْجِدِ لَا يَشْهَدُونَ الصَّلَاةَ جَمَاعَةً فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ ع لَيَحْضُرُنَّ مَعَنَا صَلَاتَنَا جَمَاعَةً أَوْ لَيَتَحَوَّلُنَّ عَنَّا وَ لَا يُجَاوِرُونَّا وَ لَا نُجَاوِرُهُم»[13] يعنی " به حضرت علي u خبر رسيدكه عده اي دركوفه از همسايگان مسجد در نماز جماعت حاضر نمي شوند . حضرت u فرمودند: يا در نماز با ما باشند ، يا از اطراف ما كوچ‌كنند."

    روايات فوق در بحار و وسايل يه اين صورت نيزنقل شده است:

    زريق از امام صادق u نقل کرده است که « بَلَغَهُ أَنَّ قَوْماً لَا يَحْضُرُونَ الصَّلَاةَ فِي الْمَسْجِدِ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنَّ قَوْماً لَا يَحْضُرُونَ الصَّلَاةَ مَعَنَا فِي مَسَاجِدِنَا فَلَا يُؤَاكِلُونَا وَ لَا يُشَارِبُونَا وَ لَا يُشَاوِرُونَا وَ لَا يُنَاكِحُونَا وَ لَا يَأْخُذُوا مِنْ فَيْئِنَا شَيْئاً أَوْ يَحْضُرُوا مَعَنَا صَلَاتَنَا جَمَاعَةً وَ إِنِّي لَأُوشِكُ أَنْ آمُرَ لَهُمْ بِنَارٍ تُشْعَلُ فِي دُورِهِمْ فَأُحْرِقَهَا عَلَيْهِمْ أَوْ يَنْتَهُونَ قَالَ فَامْتَنَعَ الْمُسْلِمُونَ عَنْ مُؤَاكَلَتِهِمْ وَ مُشَارَبَتِهِمْ وَ مُنَاكَحَتِهِمْ حَتَّى حَضَرُوا الْجَمَاعَةَ مَعَ الْمُسْلِمِينَ »[14] يعنی " به حضرت علي u خبر رسيد كه عده اي براي نمازجماعت در مسجد حضور نمي يابند.حضرت علي u خطبه خواند و فرمودند : تعدادي در نماز ما درمساجد شركت نمي‌كنند پس با ما نخورند ، و با ما نياشامند ، و با ما مشورت نكنند، با ما ازدواج نكنند، از فئه ما چيزي نگيرند يا در نمازما شركت كنند.همانا به زودي دستور مي دهم آتش در خانه آنها بياندازند وآنها را بسوزانند و يا اينكه درنمازجماعت شركت كنند.امام صادق u فرمودند:مسلمانان با آنها قطع ارتباط كردند تا اينكه آنها مجبورشدند درنمازجماعت مسلمين شركت كردند."

     

     

    [1] - بحارالانوار ج85ص11

    [2] - من لايحضره الفقيه ج3ص38

    [3] - وسائل الشيعه ج8ص287

    [4] - بحارالانوار ج85ص19

    [5] - مستدرك ج6ص492

    [6] -ثواب الاعمال ص520

    [7] -وسائل الشيعه ج7ص299

    [8] -مستدرك ج6ص475

    [9] -بحارالانوار ج85ص7

    [10] -وسائل الشيعه ج8ص293

    [11] -مستدرك ج6ص450

    [12] -من لايحضره الفقيه ج1ص376

    [13] - بحارالانوارج85ص13

    [14] - بحارالانوارج85ص14- وسائل‏الشيعة 5 196

     

    Pasted from <file:///F:\انترنت\کتابخانه\تالیف\نماز\فواید%20نمازجماعت.docx>

     

 
طراح و برنامه نویس: اکین